Fleire kommunar braut grenseverdiane for svevestøv i 2025

– Luftkvaliteten har betra seg dei siste åra, men tala for 2025 viser at vi ikkje er i mål heilt endå. Det er viktig at kommunane sørgjer for at det blir sett inn tiltak der det er nødvendig. Dette handlar om helsa til folk, og god luftkvalitet er viktig for oss alle, seier klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen.

Grensene for årsgjennomsnitt av grovt svevestøv vart brotne i Oslo, Lørenskog og Ringsaker. Døgngrensene vart brotne i Elverum og Drammen, Oslo, Lørenskog og Ringsaker.  Oslo braut også grenseverdien for fint svevestøv.

Det viser førebelse måledata for 2025, innhenta av Miljødirektoratet.

–  Luftkvaliteten i Noreg er ofte bra og har betra seg dei siste åra, men nokre stader blir folk framleis utsette for skadeleg luftforureining. I fjor vart grenseverdiane brotne fleire stader i landet, seier Hilde Singsaas, direktør for Miljødirektoratet. 

Kommunen må setje i verk tiltak saman med vegeigar og andre aktørar

Det er kommunen som er styresmakt for lokal luftkvalitet og har det overordna ansvaret for at grenseverdiane ikkje blir brotne. Vegeigar, ofte fylkeskommunen eller Statens vegvesen, har også plikt til å sørgje for at grenseverdiane blir overhaldne. Ved brot, eller fare for brot, må kommunen og dei andre aktørane gjennomføre tiltak for å redusere forureiningsnivåa.

–  Det er mykje godt arbeid som blir gjorde i kommunane for å betre luftkvaliteten. Det er viktig å halde fram dette viktige arbeidd, slik at alle i Noreg, ikkje minst sårbare grupper, kan puste inn trygg luft, seier miljødirektør Hilde Singsaas.

Målet for trygg luft vart ikkje oppfylt i 2025

I 2025 vedtok Stortinget å skjerpe det nasjonale miljømålet for luftkvalitet: Å sikre trygg luft, i tråd med dei nye oppdaterte luftkvalitetkriteria frå 2023. Luftkvalitetkriteria er utarbeidde av Folkehelseinstituttet og Miljødirektoratet, og definerer kvaliteten på uteluft som er trygg for dei aller fleste. Dette er eit politisk mål som ikkje er juridisk bindande.

Luftkvaliteten har betra seg dei siste åra, men det nye, skjerpa målet vart ikkje oppfylt i 2025. Av dei 22 kommunane som måler fint svevestøv, var det berre fire som nådde målet. Blant kommunane som måler grovt svevestøv, nådde omtrent halvparten målet. Dei største brota gjeld nitrogendioksid (NO₂). Ingen av dei 14 kommunane som måler NO₂, hadde nivå som var låge nok til å nå målet.

Lenke: Miljømål 4.6 - Miljøstatus - Noregs klima- og miljømål

Lenke: Reviderte luftkvalitetkriterium - FHI

Lenke: Nitrogenoksid (NOx) - miljodirektoratet.no

Luftkvaliteten er ofte dårlegast om vinteren

Kvaliteten på lufta er generelt på sitt verste på vinteren. Lite nedbør og berre vegar i piggdekksesongen kan auke nivået av svevestøv, medan nedbør kan redusere det. Nedbør både vaskar ut partiklar frå lufta, og bind støv til bakken. Vidare kan vind spreie og tynne ut forureininga. Låge temperaturar kan føre til meir vedfyring, og dermed høgare utslepp.

Vedfyring, industri, og vegtrafikk er dei viktigaste lokale kjeldene til luftforureining

Det europeiske miljøbyrået (EEA) har berekna at 350 menneske døydde for tidleg på grunn av fint svevestøv i Noreg i 2022.

Fint svevestøv kjem frå forbrenningsprosessar, slik som vedfyring, bilar med eksosutslepp og industri. Slitasje frå dekk, bremsar og veg er også viktige kjelder. Fint svevestøv er små partiklar som kan transporterast over lange avstandar, og særleg Sør-Noreg kan vere påverka av forureining som kjem frå Europa.

Det varierer frå kommune til kommune kva kjelder som bidreg mest til fint svevestøv. Vedfyring er ofte den viktigaste lokale kjelda.

Faktaboks: Rapport viser tiltak og verkemiddel for å redusere fint svevestøv frå vedfyring

For å betre luftkvaliteten, kan utslepp frå vedfyring reduserast betydeleg, viser rapporten “Reduserte utslepp av PM2,5: Tiltak og verkemiddel - vedfyring som kjelde” som Miljødirektoratet publiserte i 2025.

Døme på tiltak som kan redusere utslepp av fint svevestøv frå vedfyring:

• Å skifte ut eldre vedomnar med moderne, reintbrennande omnar
• Rett fyringsteknikk Slik fyrer du rett - SINTEF
• Overgang frå vedfyring til varmepumpe eller anna elektrisk oppvarming
• Å redusere oppvarmingsbehovet i bygget, og dermed reduserer behovet for vedfyring

Rapporten beskriv ulike verkemiddel som kan utløyse tiltak, til dømes:

• Krav om at eldre vedomnar blir bytte ved kjøp av eigedom
• Støtteordning for utskifting av ikkje-reintbrennande vedomnar
• Informasjon og opplæring i rett fyringsteknikk
• Gi kommunar utvida høve til å forby vedfyring når grenseverdiane er i fare for å bli brotne

Lenke til rapport: Tiltak og verkemiddel for å redusere fint svevestøv - miljodirektoratet.no

Du kan sjekke luftkvalitetvarselet og lese helseråd

Alle kan sjekke varsla luftkvalitet for dei to kommande dagane på varslingstenesta Luftkvalitet i Noreg. Her blir også målingar viste for dei to tidlegare vekene for dei kommunane som har målestasjonar. På nettsida finst det i tillegg helseråd med tilrådingar for korleis befolkninga bør opptre ved ulike forureiningsnivå.

Det er også mogleg å sjå varsla luftkvalitet på Yr.no og på Yr-appen under “andre varslar”.

Luftkvalitet i Noreg

Helseråd og forureiningsklassar