Nordmenn har eit høgt plastforbruk

– Vi bruker og kastar altfor store mengder plast i Noreg. Plastforureining er alvorleg for både miljøet og helsa vår. Vi må redusere plastforbruket vårt, og rapporten gir oss eit kunnskapsgrunnlag for det arbeidet, seier klima- og miljøminister Sigrun Aasland.

Kartlegginga viser at Noreg har eit høgt forbruk av plast. Plast blir brukt i alle sektorar og i svært mange produkt. Det er risiko for utslepp og forureining i heile verdikjeda til plasten, særleg ved produksjon, transport og når produktet blir avfall.

– Mange forbinder plast først og fremst til emballasje, men plast blir brukt overalt i samfunnet. Nettopp derfor er det viktig å vite kvar dei største mengdene finst og der tiltak for å redusere plastforbruk, avfall og forureining kan gi størst effekt, seier Hilde Singsaas, direktør for Miljødirektoratet.

Dei 785 000 tonna plast som vart sett på marknaden i 2024, svarer til 141 kilo per person i året. Talgrunnlaget er sannsynlegvis eit forsiktig anslag. Den samla mengda plastavfall er også høg. 

Kartlegginga er utarbeidd av Mepex AS på oppdrag frå Miljødirektoratet. Rapporten baserer seg på tal frå 2024.

Les rapporten her: Kartlegging av plastbruk i Noreg – produkt og avfall. 

Rapporten gir eit augneblinksbilete av plast sat på marknaden i Noreg og inkluderer ikkje samanliknbare tal frå andre land. Men ifølgje ein analyse frå 2025 gjort av forskarar frå Syddansk Universitet og britiske Cambridge University, var nordmenn i verdstoppen i plastforbruk.

Mest plastemballasje 

Plastemballasje er den største kategorien etterfølgd av plast brukt i bygg- og anleggssektoren. I 2024 vart minst 195 500 tonn plastemballasje og drikkeflasker sat på marknaden, noko som svarer til ca. 35 kilo per innbyggjar.

– Mykje av plastemballasjen blir brukt i svært kort tid før han blir avfall. Derfor er det viktig å redusere unødvendig emballasje og sørgje for at meir kan brukast om igjen eller materialattvinnast, seier miljødirektør Hilde Singsaas.Miljødirektoratet har nettopp foreslått nye reglar om bruk av emballasje, som mellom anna vil føre til mindre plastavfall frå emballasje rundt mat og drikkevarer.

Les forslaget her: Foreslår nytt regelverk som skal gi mindre emballasje - miljodirektoratet.no

Sjølv om emballasje står for den største delen av plasten som blir sett på marknaden, peikar rapporten på at plastbruken aukar på fleire område. For bygg og anlegg, tekstil, køyretøy, fiskeri og akvakultur og dessutan elektriske og elektroniske produkt er plastetterspurnaden anslått å auke med om lag 38 prosent fram mot 2040.

Dei fem største kategoriane av plast er truleg:  

1. Plastemballasje og drikkeflasker 
2. Bygg og anlegg 
3. Elektriske og elektroniske produkt 
4. Syntetiske tekstil og sko 
5. Forbruksvarer (hushald)  

Vegen frå produkt til avfall er kort 

Plast er eit veleigna materiale for mange formål, men ikkje all plastbruk er nødvendig. Det gjeld ikkje berre eingongsplast. Også produkt med kort levetid, skadelege kjemikaliar, låge materialgjenvinnbarheit eller stor risiko for forsøpling kan vere problematiske.

Plastbruk kan reknast som unødvendig dersom han gir lita nytte, eller dersom den same funksjonen kan løysast med mindre plast. Eit døme er overemballering og produkt av låg kvalitet. Ofte er vegen frå produkt til avfall kort.

I Noreg blir hovuddelen av plastavfallet levert til energigjenvinning, medan ein mindre del blir materialattvunnen. I 2024 vart til dømes ca. 34 prosent av plastemballasjen materialattvunne.

Plastproblemet på global dagsorden

Mange land har allereie innført tiltak mot problematisk og unødvendig plastbruk. Ein nordisk rapport viser at 141 land har forbode eller avgrensa minst éin type plastprodukt. EUs direktiv om plastprodukt, som er gjennomført i Noreg, er eitt døme. Det forbyr enkelte eingongsprodukt av plast, som bomullspinnar, og skal bidra til at vi bruker mindre av andre plastprodukt. 

I FN blir det forhandla om ein ny avtale mot plastforureining. Å minske forbruket av unødvendig eingongsprodukt av plast og andre plastprodukt med kort levetid er viktig for å redusere den totale mengda plastavfall og risikoen for forsøpling og plastforureining.  

Viktig med gode data

Det er stor uvisse om fleire av estimata. Det kjem mellom anna av at plast inngår i mange samansette produkt, og ikkje berre i produkt av 100 prosent plast. Metodane for å anslå plastdelen i samansette produkt er førebels mangelfulle. 

Det er behov for vidare utvikling av metodar og datagrunnlag. Betre data vil gjere det mogleg å følgje utviklinga i plastforbruket, identifisere tiltak og vurdere om tiltaka verkar.

Miljødirektoratet har bede Mepex AS analysere kva plasttypar (polymerar) som blir oftast nytta i plastemballasje, landbruk, fiskeri og akvakultur. Noko av formålet er å vurdere potensialet for auka materialgjenvinning av plast i desse sektorane. Meir kunnskap om kva plasttypar som blir brukte, kan vise kvar det er behov for å endre materialval eller utforming slik at meir plastavfall kan materialattvinnast. 

Globale effektar av norsk plastforbruk

Det er eit miljø- og klimaavtrykk av forbruket vårt utanfor landegrensene våre.

FNs berekraftsmål 12 om ansvarleg forbruk og produksjon inkluderer delmål 5 om Innen 2030 redusere avfallsmengda stort gjennom førebygging, reduksjon, materialgjenvinning og ombruk. 

Lenker

Plast i havet - miljodirektoratet.no

Mikroplast - miljodirektoratet.no